Als inwoners van Valkenburg aan de Geul weten we dat water ook een groot gevaar is. Dat is niet anders in Fréjus, onze pleisterplaats. We aan hier de strijd aan met onszelf op historische grond: een tocht naar de ruïnes van Barrage du Malpasset in de rivier Reyran.
Deze voormalige stuwdam is niet ver van de autoroute, maar ver genoeg om de drukte van
de snelweg voor een tijdje volledig achter ons te laten. Op een steenworp afstand van het
asfalt, even voorbij de tolpoortjes, is een grote parkeerplaats waar je kosteloos je auto kunt
stallen. Deze locatie valt bijna niet op, dus het is goed opletten als je de A8 verlaat. De
laatste meters richting de parkeerplek geven al gelijk aan in wat voor een gebied je terecht
gaat komen. Hobbelend omzeilen we diepe kuilen en plassen water.
Ongewone wandeltocht
Het blijkt een voorbode van wat ons te wachten staat. Vanaf de parkeerplaats is het nog een
klein halfuur lopen naar de voet van de dam. Het gebied is ruw en daarom de ideale plek om
de stijfheid in mijn lichaam te versoepelen. Je kunt via verschillende paden de dam tegemoet
lopen. Om deze ongewone wandeltocht tot een goed einde te brengen zijn stevige schoenen
en water – want het is knap heet tussen al dat gesteente zonder ruime schaduwplekken –
geen overbodige luxe.
Verdriet en verwoesting
Op weg naar de voormalige stuwdam zie je onderweg de brokstukken van gewapend staal
en beton al opstapelen. De verwoestende kracht van de catastrofe op 2 december 1959
maakt indruk. Daar moeten we letterlijk bij stilstaan. Die dag is namelijk een zwarte bladzijde in
de Franse geschiedenis. De 60 meter hoge dam brak toen uit elkaar. De immense vloedgolf
die dat teweeg bracht, legde een deken van verdriet en verwoesting over de oude Romeinse
badplaats Fréjus: 423 mensen vonden de dood en de levens van ontelbaar veel anderen
waren in een klap verwoest. De restanten van de Malpasset liggen nog steeds wijd verspreid
door het gebied en tonen aan hoe genadeloos hard het water om zich heen heeft geslagen.
De dam was pas vijf jaar in gebruik toen de fatale dag aanbrak. De stuwdam werd gebouwd
om de watervoorziening in het oostelijke deel van de VAR te garanderen. Begin december
kreeg de regio te maken met hevige regenval. Dat verhoogde de druk op de dam in rap
tempo.
De sluizen werden deels opengezet, maar konden niet volledig worden gebruikt vanwege de
aanleg van de nabij gelegen snelweg. Uiteindelijk begon op 2 december de stuwdam te
trillen en werden alle sluizen alsnog volledig opengezet. Maar toen het was al te laat.
Diezelfde avond denderde de watermassa met een vaart van 70 kilometer per uur Fréjus in.
Later bleek uit onderzoek dat er onder de dam een geologische breuk is, die bij de bouw niet
was opgemerkt.
Opvallend is dat je vanaf het begin van de wandeling het geraas van de nabij gelegen
autoweg vrijwel niet meer hoort. Er zijn geen beperkingen, de overheid heeft alles gelaten
zoals het was. Wie dat wil kan overal doorheen klimmen en klauteren. Ook leuk voor
kinderen, maar wees voorzichtig op deze plek. Verder kun je ook een kijkje nemen in het
wachtershuis of in de sluizen. Een spookachtig beeld, maar wel interessant om van dichtbij
te bekijken of om doorheen te lopen. Het lijkt alsof hier de tijd heeft stilgestaan en de natuur
stilletjes aan zijn werk doet om de brokstukken deels te bedekken met groen. Een
contrastrijk, maar indrukwekkend beeld. Ook dat maakt deze tocht zo speciaal.
Terwijl we uitkijken op delen van de dam die nog (half) overeind staan, bedenk ik me welke
impact dit moet hebben gehad. Je voelt je als mens kleiner worden en de stilte, af en toe
onderbroken door gefladder en gefluit van vogels, zorgt voor een moment van bezinning.
Gedenktekens rond arena
We zijn geen durfals, dus helemaal over de afgebrokkelde dam lopen lijkt ons geen beste optie.
Het is tijd om terug te keren naar de grote parking. Toch vinden we het jammer om gelijk weer de snelweg op te rijden. Daarom zetten we koers naar het oude centrum van de Romeinse stad. We parkeren bij een van de overblijfselen uit de Romeinse tijd; het amfitheater. Deze nog niet
zo lang geleden gerenoveerde arena wordt omringd door een herinneringspark waar op meerdere
zuilen de namen van alle slachtoffers staan, onder wie 135 kinderen. Deze gedenktekens zijn
vijftig jaar na de ramp, op 2 december 2009, geplaatst op initiatief van de lokale bevolking. Het einde van een merkwaarde wandeltocht, die we fysiek en geestelijk verwerken op het terras, met een verkoelend glas rosé in de hand.